DÜNYA KÜLTÜR BÖLGELERİ
Yeryüzü, ortak dil, din, gelenek ve tarihsel geçmişe göre sekiz büyük kültür alemine ayrılır. Aşağıda haritanın kaynağı, kapsadığı coğrafya ve sekiz kültür aleminin özellikleri yer alıyor.
Bir toplumun kültürünü maddi unsurlar (coğrafi konum, iklim) kadar manevi unsurlar (ahlak, din, hukuk kuralları) da şekillendirir. Göçebelikten yerleşik hayata geçiş, farklı bölgelerde farklı kültürlerin ortaya çıkmasında belirleyici olmuştur; yerleşik hayat toplumsallaşmayı ve kültürel unsurların yayılmasını hızlandırmıştır.
Bu sınıflandırmada dünya, siyasi sınırlardan çok ortak dil, din ve gelenek temelinde sekiz kültür alemine ayrılır: Avrupa, Latin Amerika, Slav-Rus, İslam, Afrika ve Doğu kültür aleminin iki kolu (Çin ve Hindiçin), son olarak da Pasifik kültür alemi. Haritada her alem farklı bir renkle gösterilmiştir.
Sınıflandırma, coğrafyacı Erol Tümertekin ile Nazmiye Özgüç'ün Beşeri Coğrafya (1998) adlı ders kitabında ortaya koyduğu kültür bölgeleri ayrımına dayanır.
Renkler haritadaki lejanta karşılık gelir.
"Batı Kültürü" olarak da anılan bu alem, dünyanın en geniş yayılım gösteren kültür alemi kabul edilir; Avrupa kıtasının sınırlarını aşarak Kuzey Amerika'da (ABD, Kanada) ve Avustralya ile Yeni Zelanda'da da egemen kültürel çerçeveyi oluşturur. Kendi içinde üç alt kola ayrılır: Danimarka, İsveç, Norveç, İzlanda ve Finlandiya'nın temsil ettiği Kuzey Avrupa kültürü; Slovakya, Ukrayna ve Bulgaristan gibi ülkelerde yaygın olan Doğu Avrupa kültürü; Fransa, Almanya ve İspanya'nın öncülük ettiği Batı Avrupa kültürü.
Güney Amerika'nın bir diğer adı olan bu alem, Meksika'dan Arjantin'e uzanan Orta ve Güney Amerika ülkelerinin tamamını kapsar. İspanyolcanın (ve Brezilya'da Portekizcenin) baskın dil olması, İspanyol-Portekiz kültürünün bölgeye egemen olmasını sağlamıştır; bu nedenle coğrafi olarak Amerika kıtasında yer almasına rağmen gelenek, görenek ve dini yapı bakımından büyük ölçüde Avrupa kültür özelliklerini taşır.
Avrupa Rusyası'ndan Sibirya'ya kadar Rusya Federasyonu'nun tamamını kapsayan bu alem, Ortodoks Hristiyanlık, Kiril alfabesi ve Slav dil ailesi etrafında şekillenmiştir. Sovyetler Birliği döneminin bıraktığı ortak siyasi ve kültürel miras, bölge içindeki bağları bugün de güçlü tutan bir unsurdur; bu yüzden Avrupa kültür aleminden ayrı, kendine özgü bir blok olarak değerlendirilir.
Örf, adet ve toplumsal kuralları büyük ölçüde İslam dininin şekillendirdiği kültür âlemidir. Türkiye, Avrupa ile Asya arasında yer alan ve Anadolu ile Balkanlar'a uzanan coğrafi konumuyla bu kültür âleminin önemli temsilcilerinden biridir. Bunun yanı sıra Orta Doğu, Kuzey Afrika, Orta Asya ve Güney Asya'nın bazı bölgelerinde de görülür. Farklı coğrafyalarda yaşayan toplumların dini inançları, gelenekleri ve toplumsal değerleri doğrultusunda çeşitli kültürel özellikler kazanmıştır.
Nijerya, Kenya, Etiyopya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Güney Afrika başta olmak üzere Sahra-altı Afrika ülkelerinin tamamını kapsayan geniş bir kültür alemidir. Zorlu coğrafi koşullar içinde yaşanması, bölgenin dışa kapalı bir toplumsal yapı geliştirmesindeki başlıca nedendir. Nüfus yoğunluğu bölgeler arasında dengesiz dağılmıştır; çok sayıda farklı etnik yapıya ev sahipliği yapan bu alemde yazılı kültürden çok sözlü kültür gelişmiştir.
Doğu kültür aleminin Uzak Doğu koludur; Çin, Moğolistan, Japonya ve Kore Yarımadası'nı kapsar. Bu ülkelerin geniş bir coğrafyaya yayılmış olması, zaman içinde kendine özgü inanç sistemlerinin (Konfüçyüsçülük, Budizm gibi) ve geleneklerin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Yazı sistemi, felsefe ve devlet geleneği bakımından bölge ülkeleri arasında güçlü tarihsel bağlar bulunur.
Doğu kültür aleminin Hindistan'ın etkili olduğu koludur; Hindistan, Pakistan, Bangladeş ve Myanmar, Tayland, Vietnam gibi Güneydoğu Asya ülkelerini kapsar. Bu geniş coğrafyada zamanla birbirinden farklı inançlar (Hinduizm, Budizm gibi) ve gelenekler ortaya çıkmış, bölge kendi içinde de çeşitlenerek gelişmiştir.
Fiji,Solomon Adaları ve çok sayıda Polinezya, Melanezya ve Mikronezya adasını kapsayan, Pasifik Okyanusu'na yayılmış ada toplumlarının geleneksel kültürlerini bir araya getiren alemdir. Denizcilik bilgisi, ada yaşamına özgü yaşam biçimleri ve kuşaktan kuşağa sözlü aktarım, bu kültür aleminin belirgin özellikleri arasında yer alır.
