DÜNYA KÜLTÜR BÖLGELERÄ°
Yeryüzü, ortak dil, din, gelenek ve tarihsel geçmiÅŸe göre sekiz büyük kültür alemine ayrılır. AÅŸağıda haritanın kaynağı, kapsadığı coÄŸrafya ve sekiz kültür aleminin özellikleri yer alıyor.
Bir toplumun kültürünü maddi unsurlar (coÄŸrafi konum, iklim) kadar manevi unsurlar (ahlak, din, hukuk kuralları) da ÅŸekillendirir. Göçebelikten yerleÅŸik hayata geçiÅŸ, farklı bölgelerde farklı kültürlerin ortaya çıkmasında belirleyici olmuÅŸtur; yerleÅŸik hayat toplumsallaÅŸmayı ve kültürel unsurların yayılmasını hızlandırmıştır.
Bu sınıflandırmada dünya, siyasi sınırlardan çok ortak dil, din ve gelenek temelinde sekiz kültür alemine ayrılır: Avrupa, Latin Amerika, Slav-Rus, Ä°slam, Afrika ve DoÄŸu kültür aleminin iki kolu (Çin ve Hindiçin), son olarak da Pasifik kültür alemi. Haritada her alem farklı bir renkle gösterilmiÅŸtir.
Sınıflandırma, coÄŸrafyacı Erol Tümertekin ile Nazmiye Özgüç'ün BeÅŸeri CoÄŸrafya (1998) adlı ders kitabında ortaya koyduÄŸu kültür bölgeleri ayrımına dayanır.
Renkler haritadaki lejanta karşılık gelir.
"Batı Kültürü" olarak da anılan bu alem, dünyanın en geniÅŸ yayılım gösteren kültür alemi kabul edilir; Avrupa kıtasının sınırlarını aÅŸarak Kuzey Amerika'da (ABD, Kanada) ve Avustralya ile Yeni Zelanda'da da egemen kültürel çerçeveyi oluÅŸturur. Kendi içinde üç alt kola ayrılır: Danimarka, Ä°sveç, Norveç, Ä°zlanda ve Finlandiya'nın temsil ettiÄŸi Kuzey Avrupa kültürü; Slovakya, Ukrayna ve Bulgaristan gibi ülkelerde yaygın olan DoÄŸu Avrupa kültürü; Fransa, Almanya ve Ä°spanya'nın öncülük ettiÄŸi Batı Avrupa kültürü.
Güney Amerika'nın bir diÄŸer adı olan bu alem, Meksika'dan Arjantin'e uzanan Orta ve Güney Amerika ülkelerinin tamamını kapsar. Ä°spanyolcanın (ve Brezilya'da Portekizcenin) baskın dil olması, Ä°spanyol-Portekiz kültürünün bölgeye egemen olmasını saÄŸlamıştır; bu nedenle coÄŸrafi olarak Amerika kıtasında yer almasına raÄŸmen gelenek, görenek ve dini yapı bakımından büyük ölçüde Avrupa kültür özelliklerini taşır.
Avrupa Rusyası'ndan Sibirya'ya kadar Rusya Federasyonu'nun tamamını kapsayan bu alem, Ortodoks Hristiyanlık, Kiril alfabesi ve Slav dil ailesi etrafında ÅŸekillenmiÅŸtir. Sovyetler BirliÄŸi döneminin bıraktığı ortak siyasi ve kültürel miras, bölge içindeki baÄŸları bugün de güçlü tutan bir unsurdur; bu yüzden Avrupa kültür aleminden ayrı, kendine özgü bir blok olarak deÄŸerlendirilir.
Örf, adet ve toplumsal kuralları büyük ölçüde Ä°slam dininin ÅŸekillendirdiÄŸi kültür âlemidir. Türkiye, Avrupa ile Asya arasında yer alan ve Anadolu ile Balkanlar'a uzanan coÄŸrafi konumuyla bu kültür âleminin önemli temsilcilerinden biridir. Bunun yanı sıra Orta DoÄŸu, Kuzey Afrika, Orta Asya ve Güney Asya'nın bazı bölgelerinde de görülür. Farklı coÄŸrafyalarda yaÅŸayan toplumların dini inançları, gelenekleri ve toplumsal deÄŸerleri doÄŸrultusunda çeÅŸitli kültürel özellikler kazanmıştır.
Nijerya, Kenya, Etiyopya, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Güney Afrika baÅŸta olmak üzere Sahra-altı Afrika ülkelerinin tamamını kapsayan geniÅŸ bir kültür alemidir. Zorlu coÄŸrafi koÅŸullar içinde yaÅŸanması, bölgenin dışa kapalı bir toplumsal yapı geliÅŸtirmesindeki baÅŸlıca nedendir. Nüfus yoÄŸunluÄŸu bölgeler arasında dengesiz dağılmıştır; çok sayıda farklı etnik yapıya ev sahipliÄŸi yapan bu alemde yazılı kültürden çok sözlü kültür geliÅŸmiÅŸtir.
DoÄŸu kültür aleminin Uzak DoÄŸu koludur; Çin, MoÄŸolistan, Japonya ve Kore Yarımadası'nı kapsar. Bu ülkelerin geniÅŸ bir coÄŸrafyaya yayılmış olması, zaman içinde kendine özgü inanç sistemlerinin (Konfüçyüsçülük, Budizm gibi) ve geleneklerin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Yazı sistemi, felsefe ve devlet geleneÄŸi bakımından bölge ülkeleri arasında güçlü tarihsel baÄŸlar bulunur.
DoÄŸu kültür aleminin Hindistan'ın etkili olduÄŸu koludur; Hindistan, Pakistan, BangladeÅŸ ve Myanmar, Tayland, Vietnam gibi GüneydoÄŸu Asya ülkelerini kapsar. Bu geniÅŸ coÄŸrafyada zamanla birbirinden farklı inançlar (Hinduizm, Budizm gibi) ve gelenekler ortaya çıkmış, bölge kendi içinde de çeÅŸitlenerek geliÅŸmiÅŸtir.
Fiji,Solomon Adaları ve çok sayıda Polinezya, Melanezya ve Mikronezya adasını kapsayan, Pasifik Okyanusu'na yayılmış ada toplumlarının geleneksel kültürlerini bir araya getiren alemdir. Denizcilik bilgisi, ada yaÅŸamına özgü yaÅŸam biçimleri ve kuÅŸaktan kuÅŸaÄŸa sözlü aktarım, bu kültür aleminin belirgin özellikleri arasında yer alır.
