Tokat Bölge Toplantısı ve Muğla Engelsiz Üniversite Çalıştayı Sonuç Raporları aşağıdadır:
13. Engelsiz Üniversiteler Bölge Toplantısı
Sonuç Bildirgesi
12-13 Mart 2015 Tokat
Gaziosmanpaşa Üniversitesi ev sahipliğinde 12-13 Mart 2015 tarihinde Tokat’ta düzenlenen 13. Engelsiz Üniversiteler Bölge Toplantısı 18 Üniversite’nin katılımı ile gerçekleşmiştir. Üç farklı sivil toplum kuruluşunun da katıldığı toplantıyı toplamda 200’ün üzerinde katılımcı izlemiştir. Ek olarak canlı yayın ile tüm kampüste takip edilen 13.Engelsiz Üniversiteler Bölge Toplantısı’nda;
1) Kamu denetçilerinin görev ve yetkileriyle engellilere ilişkin haklar konusunda bilgi verilmiştir.
2) Üniversitede okuyan engellilerin engel durumuna göre sınıflandırma ve bir takım istatistiki bilgiler ile engelli öğrencilerin üniversite hayatlarında karşılaştıkları sorun ve öneriler bilimsel bir çalışma ışığında tartışılmıştır.
3) Görme Engelli Kütüphaneleri ve Engelsiz Bilişim Teknikleri hakkında bilgiler verilmiştir.
4) Bölgesel toplantıların önemi ve katkılarının yanı sıra farklı üniversitelerdeki uygulamalar değerlendirilmiş; bölgesel toplantıların önemli olduğu ve devamlılığı vurgulanmıştır.
5) Akademik personel el kitabı hazırlıkları başlatılmış ve bir taslak hazırlanmıştır. Taslağın 9. Engelsiz Üniversiteler Çalıştayı’nda sunulması ve olgunlaştırılması kararlaştırılmıştır. Zihinsel ve duyusal engeli olan öğrencilerin durumlarının da ayrıca dikkate alınması değerlendirilmiştir.
6) Bir önceki bölgesel toplantıda başlatılan engelli öğrenci birim yönergesi gözden geçirilmiş ve son şekli verilmiştir. Yine bu yönergenin de 9. Engelsiz Üniversiteler Çalıştayı’nda sunulması kararlaştırılmıştır.
7) YÖK tarafından engelli sınavlarına ilişkin alınan kararlar incelenmiştir. Ancak bir takım eksiklikler olduğu, tüm engel gruplarına eşit hakların tanınmadığından dolayı bu ifadenin engel gruplarına göre değil, engelli öğrencilerin ihtiyacı göz önünde bulundurularak ayrıntılı bir sınav yönetmeliği hazırlanması gerektiği değerlendirilmiştir. Bölge toplantısına katılan üniversiteler taslak hazırlama çalışmalarını başlatıp bir sonraki bölge toplantısında tartışılması kararlaştırılmıştır.
8) YÖK’ün son yazısında kullandığı “Engelli Öğrenci Birimi” ismi değerlendirilmiş yalnızca öğrenciyle sınırlandırmak yerine üniversitedeki akademik ve idari ve diğer personeli de kapsayacak şekilde yeniden düzenlenmesi ve bu bağlamda isminin “Engelsiz Üniversite Birimi” olarak değiştirilmesinin önerilmesine karar verilmiştir.
9) Bir sonraki bölgesel toplantının Adnan Menderes Üniversitesi ev sahipliğinde yapılmasına karar verilmiştir.
9. ENGELSİZ ÜNİVERSİTE ÇALIŞTAYI SONUÇ BİLDİRGESİ
MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ-Bodrum, Muğla
9.Engelsiz Üniversite Çalıştayı 30.04.2015-02.05.2015 tarihleri arasında Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi ev sahipliğinde Bodrum’da gerçekleştirilmiştir. Çalıştayın konusu, oldukça özel bir öğrenci grubunun sorunlarının ayrıntılı olarak tartışıldığı, “Mental Bozukluğu Olan Öğrencilerin Üniversite Eğitiminde Karşılaştığı Bariyerler” olarak belirlenmiştir.
9. Engelsiz Üniversite Çalıştayı Bilim Kurulu, Çalıştayda sunulmak üzere gönderilen bildiriler ile örnek uygulamaların tamamını hakem değerlendirmesinden geçirmiştir. Bu çerçevede, 7 sözel bildiri, 6 poster bildiri ve üniversitelerdeki engelli öğrencilere yönelik örnek uygulamaları içeren 6 sunum kabul edilmiştir. Ayrıca Engelli Öğrenciler Birim Koordinatörlüklerince İstanbul Bölgesinde düzenlenen 1., 2. ve 3. toplantılara ait sonuç raporlarının sunumu da gerçekleştirilmiştir. Çalıştaya toplam 78 üniversiteden yaklaşık 400 katılım olmuştur.
Çalıştayın birinci günü, açılış konuşmaları ve ardından Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi Halk Dansları Topluluğunca yapılan Zeybek Gösterisi ile başlamıştır. İlk olarak Çalıştay Başkanı Sayın Prof.Dr.Ercan BALDEMİR’in oturum başkanlığında, YÖK Temsilcisi Sayın Doç.Dr.Hakan SARI, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü Araştırma Geliştirme ve Proje dairesi Başkanı Sayın Tayyar KUZ ve T.C. Kamu Denetçiliği Kurumundan Uzman Sayın İlker ÖZCAN’ın konuşmacı olarak katıldıkları “Engelsiz Üniversite Çalıştaylarının Kazanımları” başlıklı panel düzenlenmiştir. Konuşmacılar Engelsiz Üniversite Çalıştaylarının özel öğrencilerin eğitim sürecine aktif katılımını sağlama konusunda; karşılaşılan sorunların tespiti, sorunların çözümü ve paydaşların birbirinden bağımsız yapılan faaliyetlerinin koordinasyonunu sağlama, eğitimin kalitesini artıracak ortak çabanın üretilmesi gibi önemli sonuçlar ürettiğini ifade etmişlerdir.
Birinci gün öğleden sonra, Sayın Prof.Dr.Nazan TUĞAY ve Sayın Doç.Dr.Mehmet Gürhan KARAKAYA Başkanlığında, “Üniversitelerdeki Engelli Öğrencilere Yönelik Uygulamalar” ve “Bölge Toplantı Sonuçları” ilişkin sunumlar yapılmıştır. İstanbul Üniversitesinden Sayın Songül ALTINSAÇLI, Hacettepe Üniversitesinden Sayın Onur ALTUNTAŞ, İzmir Üniversitesinden Sayın Mehmet ÖZKESKİN, Eğitimde Görme Engelliler Derneğinden Sayın Emre TAŞGIN, Anadolu Üniversitesinden Sayın Osman TUTAL, Hitit Üniversitesinden Sayın Nur ŞAT, özel öğrencilerin karşılaştıkları sorunları aşmak için örnek uygulamalarını takdim etmişler ve bu uygulamaların tartışılmasını sağlamışlardır. Ayrıca, İstanbul Üniversitesinden Sayın Songül ALTINSAÇLI ve Gaziosmanpaşa Üniversitesinden Sayın Bilge Hilal ÇADIRCI, Engelli Öğrenciler Birim Koordinatörlüklerince yapılan Bölge Toplantısı Sonuçlarının sunumunu gerçekleştirmişlerdir.
Öğleden sonra yapılan ikinci oturumda, Sayın Yrd.Doç.Dr. Nilfer ŞAHİN Başkanlığında, Çalıştay Bilim Kurulu değerlendirmesi sonucunda kabul edilen sözel bildirilerin sunumu gerçekleştirilmiştir. Bu çerçevede Sayın Füruzan ASLAN, Sayın Yunus BUCUKA, Sayın Muhammet ÇAPKIN, Sayın Mehmet Fatih DURMUŞ, Sayın Emine ERATAY, Sayın A.Tolga İLTER, Sayın Adnan KÜÇÜKALİ sözlü bildirilerini sunmuşlardır.
Çalıştayın ikinci günü saat 09:00-12:30 arasında, 7 ayrı başlık altında ve 2 oturum halinde grup çalışmaları yapılmış ve grup çalışmalarının sonuçlarından oluşan raporların sunumu kapanış oturumunda gerçekleştirilmiştir.
Ayrıca İkinci gün öğleden sonra, Başkanlığını Sayın Prof.Dr.Nevzat TARHAN’ın yaptığı, Sayın Prof.Dr.Atilla CAVKAYTAR, Sayın Prof.Dr.Ömer GEÇİT, Sayın Yrd.Doç.Dr.Bilge KARA ve Sayın Dr.Cankut YÜKSEL’in konuşmacı olarak katıldığı “Mental Bozukluğu Olan Öğrencilerin Üniversite Eğitiminde Karşılaştığı Bariyerler” konulu panel düzenlenmiştir. Konuşmacılar her mental bozukluğun eğitime engel olmadığı, mental bozukluğu olan bazı öğrencilerin özel ilgi ve kurumsal düzenlemeler neticesinde üniversite eğitimi alabileceklerini, gelişmiş ülke uygulamaları çerçevesinde anlatmışlardır.
Grup çalışmalarının sonuçlarının sunumu ve tartışılmasının gerçekleştirildiği Kapanış Oturumu Sayın Prof.Dr.Mehmet Faysal GÖKALP başkanlığında yapılmıştır. Kapanış oturumunun ardından 10. Engelsiz Üniversiteler Çalıştayının yapılacağı üniversitenin belirlenmesi için seçim Sayın Prof.Dr.Mehmet Vedat PAZARLIOĞLU Moderatörlüğünde yapılmıştır. Aday olan Anadolu Üniversitesi, Bülent Ecevit Üniversitesi ve Hacettepe üniversitesi arasında yapılan seçim neticesinde birinci olan Anadolu Üniversitesinin 10. Engelsiz Üniversite Çalıştayı’nı düzenlemesine karar verilmiştir.
9. Engelsiz Üniversite Çalıştayında yapılan grup çalışmaları çerçevesinde tartışılan konular ve alınan kararlar aşağıda yer almaktadır. Raporlar gruplardan geldiği gibi buraya alınmış bazı imla ve cümle düşüklükleri düzeltilmiş, başkaca da her hangi bir düzeltme vs. yapılmamıştır.
GRUP 1: Engelli Öğrencilerin Üniversite ve Okudukları Bölümleri Tercih Nedenleri
Birinci grup çalışmalarını şu alt başlıklar şeklinde değerlendirmiştir:
1. Şehir seçiminin nedeni
a. Mesleki hedeflerle uyuşan üniversiteleri bulundurması
b. Engel gruplarının farklılığı ve engel oranlarının o şehirde yaşayabilmeye uygunluğu
c. Engelli bireyin konfor alanınından (fiziksel ve psikolojik olarak rahat hişssedilen alan) uzaklaşma korkusu
d. Adayın sosyoekonomik düzeyi
e. Şehrin erişebilirliği
2. Üniversite seçiminde etkili faktörler
a. Üniversitenin prestiji ve seçilen bölüm için verilen eğitimin kalitesi
b. Üniversitenin engelinin ihtiyaçlarına cevap verebilme düzeyi
a. Bilgilendirme(muhattap bulabilme)
b. Ulaşılabilirlik ve erişebilirlik
c. Burs olanakları
d. Sağlık hizmeti vb.
3. Bölüm seçiminde tercih nedenleri
a. Bölümün, engelin türü ve oranına uygunluğu
b. Mezuniyet sonrası istihdam olanakları
c. EKPSS'nin yarattığı isthdam fırsatının engelli öğrencilerin üniversite tercihlerindeki etkisi (Devam zorunluluğu vb.)
Çözüm önerileri:
a. ÖSYM tercih klavuzlarında üniversitelerin engellilere sağladıkları olanakların belirtilmesi
a. Mekanlara ve bilgiye erişebilirlik oranlarının klavuzda yer alıp almayacağı konusu
b. Sınav uygulamalarına, sınav sonrası yerleştirme sırasında uygulanacak yönteme standartlara göre yer verilmesi (Muaf olunan sorulara göre puanlama, yerleştirmede ek puan uygulaması vb.)
b. Gölge raporların oluşturulması ve takibi
c. Üniversitelerin tanıtım broşürleri ve web sitelerininin engellilere yönelik uygulamaları detaylı olarak içermesi
d. Engelli birimlerinin web sayfalarının olması.
e. Yerel yönetimler ile üniversitlerin engelli öğrencilerin şehir ve üniversite tercihini arttırma yönünde ortak projeler üretmesi.
f. Engelli dostu üniversitelerin belirlenmesinde akreditasyon yapılması ve akredite üniversitelere teşviklerin verilmesi.
GRUP 2: Üniversiteye Merhaba
Konular
1. Engelsiz Kayıt ve Yönlendirme
2. Engellilere Yönelik Oryantasyon
3. Akran Desteği
Kararlar
1. Üniversiteyi yeni kazanan engelli öğrenci listelerinin kayıtlardan önce üniversite engelli öğrenci birimlerine iletilmesi. Listelerin geçici ve kalıcı engellilik durumlarına göre düzenlenerek gönderilmesi.
2. Engelli öğrenci listelerinin içeriğinin açıklayıcılığı ve doğruluğu açısından bir sonraki çalıştayda ÖSYM tarafından gönderilen temsilcinin katılımının sağlanması
3. Her fakülte(bölüm), yüksekokul ve enstitüler için engeli öğrenci danışmanlarının atanması ve bu danışmanın engelli öğrenci birimi ile işbirliği içinde çalışmasının sağlanması
4. Üniversitelerin farklı zamanlarda kayıt yapılan bölümlerinde engelli öğrenci danışmanının öğrenci ile iletişime geçmesi için görevlendirilmesi
5. Toplu kayıt haftası olan üniversitelerde kayıt haftası boyunca engelli öğrenci birimi masasının oluşturulması
6. Engelli öğrenci danışmanlarının öğrenciye yardım edeceği konular hususunda engelli öğrenci birimi tarafından bilgilendirilmesi
7. Her eğitim öğretim döneminde Rektör Yardımcısı başkanlığında engelli öğrenci birimi ve engelli öğrenci danışmanlarının katıldığı bilgilendirme toplantısının yapılması
8. Eğitim öğretim dönemi başında üniversite tarafından belirlenen bir tarihte engeli olan öğrencilere akran desteği ile oryantasyon eğitiminin verilmesi (Hacettepe Üniversitesi oryantasyon eğitim modeli örnek uygulama olarak kullanılabilir)
9. Akran öğrencilerin üniversite öğrencileri arasından gönüllülük esasına göre belirlenmesi, kısmi zamanlı çalışan öğrencilerin akran desteği programına dahil edilmesi
10. Akran öğrencileri teşvik etmek amacıyla sertifika, teşekkür belgesi, ders kredisi verilmesi veya sürekli eğitim programlarından indirimli yararlanması gibi uygulamaların gerçekleştirilmesi, akran koçluğu yapan öğrencilerin kısmi zamanlı öğrenci olarak çalıştırılması (Süleyman Demirel Üniversitesi modeli kullanılabilir.)
GRUP 3: Eğitim-Öğretim
Konular
1- Eğitim-Öğretim ve Sınav Uygulamalarında Karşılaşılan Güçlükler
2- Ders Araç ve Gereçleri-Yardımcı Destek Materyallerinin Durum Analizi
3- Eğitim Amaçlı Güncel Yazılım ve Teknolojiler
4- Eksiklikler ve Yapılması Gerekenler
Kararlar
1-Sınıfında engelli öğrencisi olan öğretim görevlisi haftada en az 1 saat öğrenci ile görüşür, bu görüşme ek ders ücreti olarak ücretlendirilir.
2- Eğitim öğretim sınav uygulamalarında öğrenci ile ilgili bilgi toplama, bunun için de engelli öğrenci birimleriyle beraber komisyon oluşturulması. Bu komisyonda eğitim-öğretim programı birim sorumlusu, özel eğitim alanında uzman psikolojik danışman, engelli temsilcisi, öğrenci işleri dairesi sorumlusu, farkındalık ve bilgilendirme kitapçığı, üniversite personeli bilgilendirme rehberi bulunmalıdır.
3- Üniversite personelini bilgilendirmeye yönelik seminerler düzenlenmeli ve bu seminerleri engelli bireyler veya engelli bireylerle birebir ilgilenen bireyler vermeli.
4- Öğretim elemanlarına dönem başında derslerinin erişilebilirliği ile ilgili bilgi formu gönderilmeli.
5- Standart bir özel öğrenci sınav yönetmeliği hazırlanmalı ve bu sınav yönetmeliğinde bağlayıcı hükümlere yer verilmelidir.
6- Öğrencinin gereksinimine göre sınavlarda yada derslerde tercüman, yardımcı okuyucu gibi destek personel sağlanmalı.
7- Engelli öğrenci birimlerinde ders araç gereç materyaller parkı kurulması.
8- Üniversiteye kayıt olan engelli öğrencilere tablet bilgisayar üniversiteler tarafından verilmeli.
9- ÖSYM kılavuzunda yapılan ön koşul ayrımcılıklarının kaldırılması.
10- Engelsiz kütüphanelerin sorumluluğu engelli öğrencilere verilmeli ve bunların takibi engelli öğrenci birimleri tarafından yapılmalı.
11- Öğrencilerin ders materyallerine erişimini sağlamak, bu materyallerin üretimini sağlamak üzere öğrenci asistan sistemi kurulmalı, burslu öğrenciler çalıştırılmalı.
12- Üniversitelerin engelli öğrenci birimlerinde işitme engelli öğrenci sayısı kadar işaret dili bilen personel çalıştırılmalı.
13- İnternet sitelerinin web erişilebilirlik kurallarına göre düzenlenmesi.
14- Üniversite binalarına üç boyutlu navigasyon binaları kurulması.
15- Konuşmayı işaret diline, işaret dilini konuşmaya çeviren programların yapılması.
16- Güncel yazılım ve programların üniversiteler tarafından alınması ve kullanılması.
17- Eğitim öğretim birimine zihinsel engelli öğrencilerin bilişsel programlar yerine okumaya ve uygulamaya dayalı programlarda yer alması ve bu programlarda da bireysel olarak desteklenmesi sağlanmalıdır.
GRUP 4: Erişilebilirlik
1-Üniversitede Erişilebilirlik
Kent yaşamı içinde engellilerin hiçbir engele takımadan her yere varabilmelidir.
Üniversite yaşamında bireyler hangi engele takılıyorsa o çözülmelidir.
Üniversite normal bireyle sağlanan olanakların görme, fiziksel engel, işitme engellilere de aynı olanakların sağlanması.
Bina, üniversitede dolaşım, derse erişimdir.
Ulaşmak ve bilgiye ulaşmak aynı kavram değildir.
Ulaşmak ve erişmek ayrı kavramdır. Tümü erişilebilirliktir. Erişilebilirlik mimari çözümdür.
Eğitsel sosyal, mesleki alanda engellilere fırsat eşitliği sağlanmalıdır. Rekabet ortamında engelliler de eşit olmalı. Rekabet ve mukayese utanca neden olur. Agresifliğe neden olur. Kaynaştırmada engelliler dışlanıyor, utanç duyuyor ve dersi diğer öğrencilere işlettirmiyor, saldırgan oluyorlar. Toplumun önyargısı var.
Uyarlanmış eğitim öğretim ortamı yok. Ötekileştiriyoruz. Engellilik sosyal bir olgudur. Görme engellinin normal arkadaşı engelliler için bilgisayarı kullanamıyor. Arkadaşı engelli oluyor. Kişiler oluşan oluşumlar sonucu engellenir.
Erişim sadece engelliler için değildir.
TDK sözlüğü Bilişim teknolojileri diye tanımlanır. Aile ve sosyal politikalar kadar engellilikle birleşiyor.
Uluslararası yaklaşımda dört bileşen vardır. Ayrımcılık, fiziksel çevre, ekonomik erişim, bilişim teknolojileridir.
Yüksek öğrenimdeki öğrencilerin akademik ve sosyal alanda entegrasyonunda çıkan sıkıntıların tespiti ve bunların çözümleri Bizim genel amacımızdır.
Engelleri ayırmaksızın önce gerekli yüksek öğrenimli gençler üzerinden gidelim. Bir yol haritası belirleyelim. Akademik ve sosyal anlamda nelere nasıl erişilebilirler. Ayrımcılık ve fiziksel çevreyle ilgili sorunlar bilişim teknolojisiyle açılır. Teknolojiyi kullanarak ayrımcılık, fiziksel çevre ve ekonomik erişilebilirliği sağlayabiliriz. Az maliyetle çözümleyebiliriz.
2. İletişim Teknolojileri
-Sıkıntılar var. Sabancı Üniversitesinde son teknoloji olmasına rağmen kütüphanesi bilgi merkezi olarak oldukça geri kalmış. Özel gereksinimli öğrenciye hizmet veremiyor. Üniversitelerde ne gibi teknolojiler var, hangi ana başlıkta yürütülüyor? En temel konu bu. Müthiş teknolojiler var. Ekran büyütme, kelime sentezi ve sesli kitap var. Cihazlar vergisiz olmalı. Görme engelli hiçbir refakete gerek olmadan bağımsız olmalı.
Kütüphanede erişilebilirlik bir kaynağa ulaşılabilmektir. Katalog sistemine erişilebilmelisin. Bilgisayar programı var görme engelliler için. Çok görme engelli kullanıyor ve bilgisayar pek çok problemi kaldırıyor. Kitap kırtasiyede PDF’e çevriliyor. PDF’ye çevrilince kitaba ulaşılabiliyor. Kitaba ulaşmak zor değil. Kütüphanede var. Herkesin kişisel bilgisayarı var. Kütüphanede çoklu sisteme gerek yok. Müzik sistemi var. Görme engelli için kitaba erişim çok zor değil. Artık kitabın PDF’sine erişmek zor değil. Müzik bölümünde ise gören notayı söylüyor. O şekilde de çalışıyor. Dernekler de çalışıyor. Bilgisayar kursu veriliyor. Normal bilgisayar kursu yeterli ve uygulamayla pekişiyor. Örneğin bir kitaba bir siteden hep aynı yolla ulaşılıyor. Öğrenci, işlerini başkasına yaptırmamalı. O işi kendisi başarmalı. Aileler de bu şekilde yardım etmeli. Akademik olarak gelişmeli.
Müzik için de link olabilir. Ayrıca üniversitede müzik sistemi olmalı. İngilizce için standart bilgisayar ve ekran yeterli. Donanım tarafı standart bilgisayardır. Yazılım farklıdır. Yazılım için kişisel bilgisayar ya da kurumsal bilgisayar hizmete açılabilir. Tüm kütüphanelerde özel gereksinimli bireyler için sistem kurulmaya çalışılıyor. Sadece üniversite öğrencileri değil, tüm öğrenciler ulaşacak. Kastamonu üniversitesin çalışması var.
Bilim ve sanat eserleri yasasının birtakım kitapların e-kitaplara çevrilmesinde sıkıntı var. Üniversiteler tüm kitapların telif haklarını ödüyor.
5378 sayılı yasa çıkmadan hangi ceza kesildi? İnisiyatif yönetimdedir. Zihinlerdeki engel kalkmıyor. Aslında kaynak sorunu yok. Rampalar da sağlıksız. Kaynak yönetimi önemli. Yapı işleri daha faal olmalı. Yapmış olmak için örneğin; rampa yapılmamalı. Teknoloji ve tasarım dersinde hayatımızı kolaylaştırılacak projeler üretiliyor. Sensörlerle bir yerden bir yere ulaşabilme gibi müthiş projeler var. İşitme engelli için duyduğunu yazan proje. Üniversitede kütüphanede kısmi zamanlı çalışan var. Eski kitaplar ve Türkçe kaynaklı e-kitap oluyor. Az tarayıcıyla hızla kırtasiyede e-kitap oluyor. Sara makinesi sonradan görme engelli olmuş yaşlanmış insanlar için ev materyali çocuklar test çözüyor sara makinesiyle. Getem diye bir Boğaziçi Üniversitesi kütüphanesi var. Sesli kütüphanesi var. Tüm yayınlar devamlı erişilir hale getirilebilir. Öğrencinin mailine gönderilebilir. PDF’den sesli kitaba dönüştürülebilir. Türkiye’de herkes kişisel kütüphane oluşturuyor. Bu sorun var. Getem ve Kastamonu’da kaynak var. Eğer bir öğrenci istisnai bir kaynağa ulaşamıyorsa genel bir üniversitede işbirliği sağlanmalı. Yeniden yeniden kütüphane oluşturulmamalı. 50 kitap paylaşırsanız genel ağ bağlanıyorsunuz. Ortak bir platform oluşturmaya çalışılıyor. İmkanlar ve kaynaklar birleştirilmeli. Öğrenci ders notlarına ulaşamıyor. Ders notu Bologna ile de çözülüyor. Ders notu online ve not olarak öğrenciye verilmeli. Uzaktan eğitim var. Kampüs eğitimi pahalı. Bilişim teknolojileri engelleri kaldırıyor. Öğrenci evinden çıkmadan eğitim alıyor. Pahalı yazılımlar web-tabanlı hale geldi. Bir internet sitesine bağlanıp hallediyorsunuz. Amerika ve İngiltere’deki açık üniversiteler ders notunun tümünü paylaşıyor ve herkes yararlanıyor. Tüm ders ve notları indiriyorsunuz. Buna doğru giden bir sistem var ancak başarı oranı düşüyor. Tek bir ekranla bir hoca ders veriyor. Diğer akademisyenler yardımcı oluyor. Deneyimler paylaşılıyor. Ders notu paylaşımında etik sorun yaratıyor. Ders notu paylaşılmalı. Elektronik olarak paylaşılmalı. Teşvik edilmeli. Yeterli ders notu dijital kitap yok. Birçok tasarım örneğin; Jawus yok. Sıkıntı var. Erişilebilir PDF dosyası ve kaynakları olmalı. Gerekli donanım teknolojileri desteklenmeli. Fatih projesinde var. Engellinin tableti olmalı. İşitme engelliler için de mekanlarda fiziksel düzenleme yapılmalı. Az işitenler de işitme cihazlar ve sesli uyarı sistemleri önemli. Salon ve derslikler donanımları ihtiva etmeli ya da belli oranda sınıf olmalı. Çocuklar çekinip utanmamalı. Bir yerde akustik oluşturmak bazen 2 günde sağlanamaz. İşaret dilinin Türkçe uyarlaması sağlanıyor. Akustik tüm yaşam alanlarında önemlidir. İnsana ve çevreye yönelik tasarımları doğru yapmalıyız. Ticari boyut ta önemli. İndüksiyon döngü sistemleri var işitme için. %70-80 oranında bu sistem her şeyi çözer. Gürültülü sesi de çözer. Tayyip Erdoğan Üniversitesinde engelsiz kütüphanemiz var. Bilgileri paylaşabiliriz. Kampüsteki iyileştirmeler insana ve çevreye yöneliktir. Herkes için tasarım önemlidir. Doğru şeyler yapalım. Kaynağı doğru kullanalım. 3-4 katı masraf yapmayalım. Eski binaların dönüşümü çok da uygun değil. Tamamıyla revize olmalı.
İletişim teknolojileri ile binaları birleştirelim. Yeni yapılan binalara bakalım. Yıkıp, yapmayalım tekrar tekrar. 5378 Sayılı Kanunla 7 temmuz son tarih sorunu var. Yeni binalarda ne tip kontrol yapılıyor. Ancak yeni binada sorun var. Yapı işleri kontrol ediyor ama sorun var. Engelli tuvaleti ve rampada sorun var örneğin. YÖK yılsonunda yapısal düzenlemeleri takip ediyor. Ancak raporlar çok yeterli değil. Biz bir bina ile ilgili her şeyi belirledik. Yapı işleri aldı. Yapı işleri bir firmaya ihale ile veriyor. Maliyet açısından kaçak ve eksik malzeme kullanılıyor ve biraz ihmaller oluşuyor. Yapı işleri bu şartnamenin dışında kalmalı. Kesinlikle bu şekilde olacak şekilde yaptırım olmalı. Yapı işleri denetleyecek güce sahip mi? Muğla Sıtkı Koçman Üni. dışarıdan hizmet alıyor. Firmayı uyarıyoruz, takip ediyoruz ama uzmanlık önemli. Kontrol mekanizması tecrübe gerektiriyor. Bazen sorunlar eksiklikler oluyor. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığında engelli ve yaşlı birimi de inceliyor ve uyarıyor. Onlar da denetliyor. Püf noktalarını bu birim sağlıyor. Atlanılan nokta oluyor. Tekrar kurup yıkıyoruz. Aile ve sosyal politikalar bakanlığı standartları var. Kılavuzu da var. Üç yıllık araştırma sonucu çıkmış kılavuzu var. Binalar da engelli koordinasyon biriminin görüşü alınarak yapılmalı. Engelli birimindeki görevlilerin ciddi katıları olabilir ve önerileri alınabilir. Engelli birimlerine danışılmalı. Her şey çok iyi planlanmalı herkes için iyi planlanmalı. İş Güvenliği uzmanı ile de çözülmeli. Teknik bilgiye sahip kişiler olmalı. Risk analizi yapılmalı. Yaşayarak, görerek binalar da yapılırken bazı şeyler oluşuyor. Yapı İşleri Daire Başkanlığı sorumludur. SKS, Bilgi İşlem de sorumludur. Yeni projelerde erişilebilirlikte denetim mekanizması oluşturulmalı.
Tüm üniversitelerin kullanabileceği tip proje oluşturulmalı. TSE gibi (standartlar) oluşturulmalı.Tasarım ekibinde uzmanlar olmalı. Hepsini denetleyen bağımsız bir denetleyici olmalı. Devlete bağlı olmamalı ve bağımsız olmalı. Denetim mekanizması önemli. YÖK içinde denetim mekanizması olmalı. Bina sorumlusuna eğitim verilmeli. Evrensel tasarım nedir? Bu konu hakkında bilgi verilmeli. Erişilebilir ders materyalleri nasıl hazırlanır bilgi verilmeli. Üniversitelerde işitme engelli dili seçmeli ders oldu ama pek çok öğretim elemanı işaret dili bilmiyor.
Müfredata uyulmalı. Yapı işleri, bina sorumlusuna kılavuz verilmeli. İnsan kaynakları doğru yönlendirilmeli.
Bir sonraki çalıştayda bilişim uygulamalarına ilişkin erişimin artırılmasına ilişkin projeler olabilir. Bir sonraki toplantıda projelerle de gelebiliriz. Çalıştayda hep katılımcılar değişiyor. Ve hep aynı şeyleri konuşuyoruz. Çalıştaylar sistemli gitmiyor. Seçilmiş uzmanlar olmalı, standartlaşmaya gidilmeli. Engelli platformunun bir sınırlandırılması olmalı. Çalıştay yeniden yapılanmalı sonuç odaklı workshoplar yapılmalı. Üniversitelerin faaliyet raporları paylaşılmalı bir forum sayfamız olabilir. Bir ortak havuzda web sayfamızda paylaşalım. Ortak paylaşımlarımız olsun. Yurtlar KYK’larda neler yapılmalı bunlar da tartışılmalı. Üniversite kampus dışında da neler yapabiliriz bunları tartışalım.
GRUP 5: Ulaşılabilirlik
A- Üniversitelerde ulaşım teknolojileri
1- Hazırlanan stratejik planların uygulanabilir olması
2- Ulaşılabilirlikle ilgili bilimsel çalışmaların teşvik edilmesi (yüksek lisans ve doktora) ve bu çalışmaların paylaşıma açılması
3- Ulaşılabilirliğin iki aşamada değerlendirilerek (yerleşke ya da binaya kadar ki kısım ile yerleşke ve bina içi çözümlerin ayrı olarak değerlendirilerek) paydaşlarla uygulanabilirliğinin sağlanması
4- Genel olarak kanıksanan hissedilebilir yüzey, rampalar, asansörler ve tuvaletler dışında sesli uyarı sistemleri, navigasyon yön bulma sistemleri, indüksiyon döngü sistemleri (İD), akülü araç şarj üniteleri vb. projelerin hayata geçirilmesi ve engellilerin kullanımına sunulması
5- Üniversite genelinde yapılan duyuruların engelli bireylere ulaşımının sağlanabilmesi için engelli öğrenci birimlerine ayrıca gönderilerek tüm engelli öğrencilerin bu duyurulara ulaşılabilirliğinin sağlanması
6- Çalıştaylarda özellikle görme engelliler için simultane (eş zamanlı) çevirilerinin sağlanarak toplantı bütünlüğünün korunması
B- Sosyal yaşam ve destek
1- Burs ve barınma için asıl kaynak sağlayıcı olan başbakanlık, gençlik ve spor bakanlığı ve kredi yurtlar kurumu genel müdürlüğünün engelli öğrenciler için öncelik tanıması ve kontenjan ayırmasının sağlanması
2- Kredi yurtlarda barınan engelli öğrencilerin izole edilmesinin önlenmesinin sağlanması
3- Üniversitelerde kısmi zamanlı öğrenci çalıştırılırken engelli öğrencilere öncelik tanınması ve kontenjan ayırmasının sağlanması
4- Üniversiteler bünyesinde psikolojik danışmanlık ve rehberlik birimi oluşturulmasının sağlanması (üniversite veya devlet hastanelerinden, eğitim fakültelerinden, ildeki ilgili kamu kurumlarından personel konusunda destek sağlanarak en azından part time çözümlerin üretilmesi)
5- Üniversite bütçelerinde yasal zorunluluk olarak hukuki yaptırımlara maruz kalınmaması için engelsiz yaşam projelerinin gerçekleştirilmesinde finansal kaynak sağlanmasında öncelik tanınması
Genel Tavsiyeler:
1) Düzenlenen çalıştaylara üst yönetimlerin (en az rektör yardımcısı düzeyinde) davet edilerek katılımlarının sağlanması
2) Öğretim dönemi başlarında en az bir defa olmak üzere engelli öğrencilere yönelik oryantasyon çalışmalarının yapılması
3) Öğrenci Konseyinde engelli öğrencilerin temsilinin sağlanabilmesi için ilgili mevzuatta değişikliğin yapılması.
GRUP 6: Teşkilatlanma ve Farkındalık
“Yükseköğrenim gören engelli öğrencilerin, öğrenim hayatlarını kolaylaştırabilmek için gerekli tedbirleri almak ve bu yönde düzenlemeler yapmak üzere, 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun gereğince, Kurulumuz tarafından hazırlanan "Yükseköğretim Kurumları Engelliler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliği" 14.08.2010 tarih ve 27672 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. 20.06.2006 tarih ve 26204 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır. Yönetmeliğin 11. maddesinin birinci fıkrası 03/01/2013 tarihli ve 28517 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak değiştirilmiştir.”
20 Temmuz 2013 CUMARTESİ
Resmî Gazete Sayı : 28713 YÖNETMELİK
Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığından:
ERİŞİLEBİLİRLİK İZLEME VE DENETLEME YÖNETMELİĞİ
ENGELSİZ BİRİMLER YÖNERGE TASLAĞI:
T. C.
………………………… ÜNİVERSİTESİ
ENGELLİ ÖĞRENCİ BİRİMİ YÖNERGESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç
Madde 1: Bu yönergenin amacı, ………….. Üniversitesinde öğrenim görmekte olan engelli öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik planlama, yürütme, koordinasyon ve değerlendirme işlemlerini gerçekleştirmeye yönelik olarak oluşturulan ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Biriminin çalışma usul ve esaslarını belirlemektir.
Kapsam
Madde 2: Bu yönerge, ....................... Üniversitesinde öğrenim görmekte olan öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamakla sorumlu Engelli Öğrenci Biriminin yapı, işleyiş, görev ve sorumlulukları ile ilgili hükümleri kapsar.
Dayanak
Madde 3: ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi, 01.07.2005 tarihli ve 5378 sayılı özürlüler ve bazı kanun ve kanun hükmünde kararnamelerde değişiklik yapılması hakkında kanunun 15. maddesine dayanılarak hazırlanan 03.01.2013 tarih ve 28517 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yükseköğretim Kurumları Özürlüler Danışma ve Koordinasyon Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik temel alınarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
Madde 4:
Üniversite: ....................... Üniversitesini,
Rektör: ....................... Üniversitesi Rektörünü,
Senato: ....................... Üniversitesi Senatosunu,
Birim: ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimini,
Sorumlu Rektör Yardımcısı: Engelli öğrencilerin idari, fiziksel, barınma ihtiyaçları ile sosyal ve akademik alanlarla ilgili ihtiyaçlarını tespit etmek ve bu ihtiyaçların karşılanması için yapılması gerekenleri belirleyip gerekli planları yapmak, uygulamak, geliştirmek ve yapılan çalışmaların sonuçlarını değerlendirmek üzere doğrudan rektörlüğe bağlı olarak oluşturulan ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Biriminin, rektör adına başkanlığını ve sorumluluğunu üstlenen, eğitim-öğretim işlerinden sorumlu rektör yardımcısını,
Koordinatör: Özel eğitim, özel eğitime yakın bir alanda yetişmiş veya bu alana ilgi duyan öğretim elemanları veya tecrübeli kişiler arasından rektör tarafından üç yıllığına görevlendirilen, sorumlu rektör yardımcısının başkanlığında birimin faaliyetlerini planlamak, yürütmek ve geliştirmekle sorumlu, gerektiğinde üniversiteyi temsil etmekle yükümlü kişiyi,
Engelli: Doğuştan veya sonradan herhangi bir nedenle bedensel, zihinsel, ruhsal, duyusal ve sosyal yeteneklerini çeşitli derecelerde kaybetmesinden dolayı toplumsal yaşama uyum sağlama ve günlük gereksinimlerini karşılama güçlükleri nedeniyle destek ve danışmanlık hizmetlerine ihtiyaç duyan ....................... Üniversitesinde öğrenim görmekte olan öğrenciyi,
Engelli öğrenci temsilcisi; ....................... Üniversitesinde öğrenim görmekte olan engelli öğrenciler arasından her öğretim yılı Ekim ayı içinde yine engelli öğrenciler tarafından seçilen bir öğrenciyi,
Engelli Öğrenci Birimi Genel Kurulu: ....................... Üniversitesi sorumlu rektör yardımcısı başkanlığında, Engelli Öğrenci birimi koordinatörü, varsa özel eğitim alanında yetişmiş bir uzman öğretim elemanı, psikolojik danışma ve rehberlik alanında bir uzman, fakülte, yüksekokul/meslek yüksek okulu ve enstitülerden görevlendirilen birer idari/akademik personel, ilgili daire başkanları veya görevlendirecekleri personel ve bir engelli öğrenci temsilcisinden oluşan ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi Yönetim Kurulunu,
Engelli Öğrenci Birimi Yürütme Kurulu: Engelli öğrenci birimi yürütme kurulu, engelli öğrenci biriminden sorumlu rektör yardımcısı başkanlığında, ilgili daire başkanları, koordinatör, birimde görevli personel, alanla ilgili akademik veya idari personel ve engelli öğrenci temsilcisi olmak üzere en fazla 11 kişiden oluşur.
Engelli Öğrenci Birimi Temsilcisi: ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi ile koordineli çalışmak üzere üniversitemizin tüm Fakülte/Yüksekokul/Meslek Yüksek Okulu/Enstitü Yönetim Kurullarınca önerilen ve Üniversitemiz Yönetim Kurulu’nca görevlendirilen temsilcileri,
İKİNCİ BÖLÜM
Engelli Öğrenci Birimi Yapılanması ve Çalışma Esasları
Madde 5: ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi, engelli öğrenci birimi genel kurulu, yürütme kurulu ve rektörlükçe görevlendirilecek personellerden (tercihen engelli) oluşur.
Madde 6: ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi yürütme kurulu, ilgili rektör yardımcısının teklifiyle rektör tarafından görevlendirilir.
Madde 7: ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi yürütme kurulu, her yarı yıl başında sorumlu Rektör Yardımcısı’nın belirleyeceği tarihlerde ve gerek duyulduğunda toplanarak, birimin görevleri doğrultusunda projeler geliştirir, düzenlemeler konusunda kararlar alır ve uygulamasını denetler. Toplantılara engel gruplarına göre, ihtiyaç duyulabilecek anabilim dallarından öğretim elemanları ve konunun uzmanları davet edilebilir.
Madde 8: ....................... Üniversitesine bağlı akademik birimlerden birer temsilci görevlendirilir.
Madde 9: Engelli Öğrenci Birimi Temsilcileri, Engelli Öğrenci Birimi’nce alınan kararların birimlerde uygulanması, yapılan çalışmaların denetlenmesi ve birimdeki engelli öğrenci ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlar.
Madde 10: ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Biriminin donanım, birimin hizmet yeri (mekanı), personel ve maddi ihtiyaçları ....................... Üniversitesi Rektörlüğü’nce karşılanır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Biriminin Görev ve Sorumlulukları
Madde 11: ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Biriminin görevleri;
1. ....................... Üniversitesine kaydı yapılan engelli öğrencilerin öğrenimlerini sürdürdükleri sırada; ihtiyaç sahiplerinin ihtiyaçlarını belirlemek ve karşılamak, karşılaşabilecekleri engelleri tespit ederek önlem almak ve gerekli düzenlemeleri yaparak çözüm üretmek, bunlara karşı alınması gereken önlemleri belirlemek ve ortadan kaldırmak için çözüm önerileri sunmak, gerekli düzenlemeleri yapmak,
2. ....................... Üniversitesinde öğrenim görmekte olan engelli üniversite öğrencilerinin akademik, fiziksel, psikolojik ve sosyal erişebilirliklerini arttıracak biçimde öğretim programlarını düzenlemek için; hem engelli öğrencinin devam ettiği eğitim ortamının düzenlenmesini sağlamak hem de engellilere yönelik araç gereç temini, özel ders materyallerinin hazırlanması, engellilere uygun eğitim, araştırma ve barındırma ortamlarının hazırlanması konularında kararlar almak.
3. ....................... Üniversitesinde öğrenim görmekte olan öğrencilerin engellilik konusundaki farkındalık düzeylerini artırmaya yönelik toplantı, panel, konferans, yayın gibi etkinliklerde bulunmak.
4. ....................... Üniversitesinde öğrenim görmekte olan engelli öğrencilerin özellikleri, ihtiyaçları, yapılabilecek öğretimsel düzenlemeler konusunda öğretim elemanlarına yönelik danışmanlık hizmetinde bulunmak, yayınlar hazırlamak, bilgilendirici etkinliklerde bulunmak.
5. ....................... Üniversitesinde öğrenim görmekte olan engelli öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik program ve projeler hazırlamak.
6. ....................... Üniversitesinde bağlı yükseköğretim birimlerinde bulunan Engelli Öğrenci birim temsilciliklerinden gelen sorunlarla ilgili çözüm önerileri üretmek ve uygulanmasını sağlamak.
7. Diğer üniversite Engelli Öğrenci birimleri, yerel yönetim birimleri, sivil toplum örgütleri ile işbirliği içinde çalışmak.
8. Birimin çalışma programını hazırlamak, yürütmek, yıllık, bütçe tasarısı ve yıllık faaliyet raporunu hazırlayıp bağlı bulunduğu Rektör Yardımcısı’na sunmak.
9.Üniveristeler arasındaki işbirliğini geliştirmek amacıyla seminerler, konferanslar ve benzeri faaliyetler düzenlemek.
10. Yüksek Öğretim Kurumları Engelli Öğrenci Birimi’nin görev ve faaliyet alanına giren konularda kanunun taraflarına yönelik yayın, doküman ve bilgilerin yer aldığı, üniversitelerde okuyan engelli öğrencilerin sorunlarını ve isteklerini dile getirmelerini sağlayan, ilgili birimle iletişimine de imkan veren bir web sayfası oluşturmak.
11. Birimin aldığı kararlar ve belirlediği stratejilerin uygulanmasını denetlemek.
12. Maddi imkânı olmayan engelli öğrencilerin, yardımcı araç ve gereçlerinin ücretsiz temini yönünde çalışmalarda bulunmak.
13. Bütün öğrencilerin adil ve doğru bir şekilde ölçme ve değerlendirmeye tabi tutulması, fırsat eşitliğini sağlamak ve eğitim sürecini engelli öğrenciler için de anlamlı hale getirmek için; engelli öğrencinin sınavla ilgili süre, mekân, materyal, refakatçi ve engelin doğasından kaynaklanan farklılıklara göre alınacak gerekli tedbirleri almak, düzenlemeleri yapmak.
14. İstihdam olanakları ve mesleklere ilişkin bilgilendirme yapan bilgilendirici kitaplar hazırlayarak/hazırlattırarak bunların engelli öğrencilere, akademik ve idari personele ve ilgili kurum ve kişilere ulaştırılmasını sağlamak.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Yürürlük ve Yürütme
Yürürlük
Madde 12: ....................... Üniversitesi Engelli Öğrenci Birimi Çalışma Usul ve Esasları Yönergesi Üniversitemiz Senatosunda kabul edildiği tarihten itibaren yürürlüğe girer.
Yürütme
Madde 13: Bu yönerge hükümlerini ....................... Üniversitesi Rektörü yürütür.
Madde 14: Bu yönergede yer almayan konular için, ilgili yasa ve yönetmeliklerdeki hükümler geçerlidir.
